Carakan Madura

Carakan Madhurâ
Aksara ghâjâng

= a = na = ca = ra = ka

= dâ / dhâ = ta = sa = wâ/wa = lâ/la

= pa = dâ / dhâ = jâ / jhâ = yâ/ya = nya

= ma = gâ / ghâ = bâ / bhâ = tha = nga

Horop rèya è madhurâ èsambhât carakan otabâ è sambhât aksara jhâbân sè sabâriya lantaran horop jârèya asal dâri horop jhâbâ lajhu dhâddhi jhâbân, èsambhât carakan maghut dâri carèta kona (legenda) sè bâdâ è jhâbâ nyarètaaghi jhâ’ bâdâ rato asmana “Aji saka” ngotos kabulâna (caraka) kaangghuy ajâgâ abinanna (kerrès) Aji Saka, kalabân pakon “sapaa bhâi sè ngala’a kerrès rèya, jhâ’ bâghi kajhâbâ sèngko’ dhibi’ . Sang kabulâ (caraka) jârèya ongghu-ongghu taat dâ’ pakonna ratona. Sèttong arè Rato alèlana pas rato makon dâ’ sèttong caraka (kabulâ) sè ngèrèng è bâkto jârèya kaangghuy ngonè’è abinanna (kerrèssa). Sanapa’na dâ’ ka karaton, kerrès ta’ èbâghi, caraka sè kaduwâ padâ sekken negghhu’ pakon, ca’na sè ajâgâ ta’ ollè sapaa bhâi ngonè’è kajhâbhâ Rato dhibi’, ca’na sè è pakon sèngko’ kudhu ollè polana sè makon rato. Akhèrra caraka sè kaduwâ padâ patang pabhen kantos dhâddhi carok, sè akhèrra caraka sè kaduwâ padâ tèbhâs (matè). Dâri kadhâddhiân jârèya sang Rato lajhu madhâbu : hono caroko dhoto sawolo podho jhoyonyo mogo bhotongo”. Dâri dhâbu jârèya lajhu è padhâddhi horop iyâ arèya horop caraka, dâpa’ ka madhurâ èsambhât horop carakan.
Ongrodhânna aksara jârèya padâ bân ongrodhân carakan sè bâdâ è jhâbâ, sè bhidhâ coma cara ngeccabaghi otabâ lafalla conto lafal madhurâ = a, na, ca, ra, ka, dâ= dhâ, ta, wâ lâ, pa, dâ=dhâ, jâ=jhâ, yâ, nya, ma, gâ=ghâ, bâ=bhâ, ta, nga. Carana nolès caraka bhidhâ bân nolès latèn iyâ arèya aghântong neng è ghâris sè bâdâ è attassa.
Conto :


Kaangghuy bisa èghunaaghi kantos dhâddhi okara horop carakan parlo tambââân laènna akanta : Pangangghuy, pangangghuy panambâ, papatèn, bsl.

Pangangghuy neng Carakan Madhurâ
Cem – macemma pangangghuy
1. Pangangghuy Sowara / sandhângan sowara; aghuna kaangghuy ngobâ sowara bhân-sabbhân keccap.
macemma pangangghuy :
cètak = ............ soko = ........

lèngè/ talèng = ............ petpet = .......

lèngè longo /
talèng talong = ............
conto :

= ghighi = bau

= poro = arè

2. Pangangghuy panyèghek / sandhângan panyèghek.
macemma :

lajâr = ........ cekcek = ......

bisat/wiknyan = ........ petpet = ......

dhek – adhek = (mamolanna okara) padha longsè = ( titik)
padha lèngsa = ( koma)
Conto :

= tartar


= ghibâng


= kabâ’

= sengka


2. Pangangghuy Panambâ / sandhângan panambâ.
macemma :

pèdher/ cakra = ......... keret/ perper = ........

soko moljâ / pèngkal = .......

Conto :

= krato’



= kressek



= kyaè

3. Papatèn / Pangkon macemma akadhi : (horop sè ollè papatèn dhâddhi horop matè)
conto :

= abâk = sassa


= salep = apes


= pappa = teppa’


Pasangan neng Carakan Madhurâ
Macem tor Bujuddhâ :














1. Pasanganna ... ( a ) (pa) (sa) = èsambhât dhâmpèngan,
ètolès è èrèngnga horop sè dhâddhi sasèghek (horop matè)
conto : = ghân apa
v = pappa
= sassa
2. Pasanganna (na) (wa) (nya) = èsambhât ghântongan.
Conto :

= laswan
= nyannya
ètolès asambhung bân soko budina horop sè dhâddhi sasèghek (horop sè matè)
3. Pasangan sè laèn, èsambhât “tompang tèndi ”. Akadhi :


Ca ra ka dă ta la jâ yâ ma
gâ bâ ta nga
kodhu ètolès è bâbâna horop sè dhâddhi sasèghek (horop matè) tor kodhu ètolès apèsa.
5. Pasangan (ka) (ta) (la) ;

manabi èpangangghuyi ......... , ......... , kodhu abâli ka bujud asalla

conto :
bânnè

(Cakkra )


bânnè




(kalkul )


bânnè



(tas kressek)


bânnè



(băllu’)


5 Aghunaaghi pasangan ta’ kèngèng asoson / atompang tello’ akadhi :



bânnè


(sokkla )



Aksara rajâ neng Carakan Madhurâ
Aksara rajâ neng carakan madhurâ bâdâ 8 macem.
1. Macemma èngghi panèka :

Na = Sa = Pa = Ka =


Ta = Nya = Gâ/Ghâ = bâ/bhâ =

Aksara (ca) namong pasanganna sè ghâdhuân horop rajâ akadhi (ca)

2. Aksara rajâna (Nya) ta’ aghâdhuân pasangan aksara rajâna, manabi dhâddhi pasangan

kodhu abâli ka pasangan ghâjângnga, akadhi ( Nya)

3. Ghunana aksara rajâ neng Carakan Madhurâ :
a. kaangghuy nolès nyamana orèng otabâ laènna sè kodhu ètolès dalem aksara raja, akadhi ; nyamana kotta, songay, polo otabâ laènna sè akaè’ bân parkara geografi.
b. Carana aghunaaghi kodhu tartèp tor aorodhân èmolaè dâri keccap sè dâ’-adâ’ kantos keccap sè palèng budi, mongghu nyamana orèng / oca’ sè kodhu ètolès horop rajâ.
c. Aksara raja neng Carakan Madhura samanè / salanjhangnga ta’ kèngèng èpadhâddhi ”sasèghek” (aksara sè kodhu matè).
Conto :
Nasir = bânnè

Satima = bânnè

Mistali = bânnè


Mekkasan = bânnè

Sappa’ = bânnè

Dâwi = ta’ andi’ aksara rajâ.

Raji = ta’ andi’ aksara rajâ.

Mudâni = ( sareng ta’ andi’ aksara rajâ)

4. Pasanganna aksara rajâ neng Carakan Madhurâ
a. Macemma :

Na = ........... Sa = ....... Pa = .... K a = .......


Ta = ....... Gâ/Ghâ = Bâ/Bhâ = ...... Ca = ......


Conto : = Niti = mas Niti


= Salè = dhin Salè




= Pakong = ghân Pakong


= Kadur = ghâbâyân Kadur


= Tali = bhuk Tali


= Nyamplong = bher Nyamplong


= Ghalis = bâdhâlân Ghâlis


= Bâkar = ghus Bâkar


= Cakra = dhin Cakra



Aghunaaghi Aksara Sowara è Carakan Madhurâ.

Sè tamaso’ aksara sowara neng è carakan madhurâ èngghi panèka; a, è, i, o, u.
1) Aksara sowara otabâ vokal neng Carakan Madhurâ andi’ bhângon sè malolo èghunaaghi dâ’ nyamana orèng, kennengngan bân oca’ manca.
2) Angghuyânna aksara sowara ta’ padâ sareng katantoan aksara rajâ, mèlana aksara sowara bisa èghunaaghi langkong dâri sakalèan.
Macem tor bujuddhâ :
= a = i = u = è = o

3) Aksara sowara bânnè aksara rajâ. Dhinèng bujud carakanèpon akadhi:

a: = Amina o: = Osman

è: = Èrsad u: = Umar

i: = Irak i : = Inggris


Aghunaaghi aksara rèkaan carakan madhurâ

1. Ta’ kèngèng nyerrat duwâ’ horop rèkaan sè atorson .
2. Manabi bâdâ huruf matè aksara rèkaan, lajhu è bâbâna horop matè kasebbhut bădă aksara/horop sè bisa èrèka akadhi (
pramèla aksara/horop matè kasebbhut kodhu aghunaaghi “papatèn” otabă “pangkon”

A. Macemma aksara rèkaan:

1. = Ghă

2. = dzâ

3. = fa

4. = ha

5. = za

A. Pasanganna Aksara Rèkaan


...... = ghâ ; ..... = dzâ ; fa ; ..... = ha ; ..... = za


C. Aksara rajâna Aksara Rèkaan

= Ghâ ; = Fa ; = Ha

sareng ta’ andi’ aksara rajâ



D. Pasangan aksara rajâna aksara rèkaan


..... = Gha ; ... = Fa .... = Ha


= re = Le

Conto :

Maghrib = Adzan =

Fakèr = Hatam =

zamzam =

salat ghaib = kètab dzikir =


sasat fakèr = lekkas hatam =



adhu’um Zakat =


Ghaffar = Fifa =

Halim = Dzomiri =



Dzurani = Mas Ghaffar =


Bhuk Fifa = Dhin Dhomiri =

Bhuk Dzurani = bânnè ètolès


sabâb sareng aksara sè ta’ kèngèng èrèka.
Manabi èbâca bisa amadu, bisa èbâca bhuk Durani otabâ bhuk Dzurani.

Angka neng Carakan Madhurâ.
A. Macem bân bhângonna.

Angka 0 = Angka 6 =

Angka 1 = Angka 7 =

Angka 2 = angka 8 =

Angka 3 = Angka 9 =

Angka 4 =

Angka 5 =

B. Angghuyânna :

1. Manabi ètolès kadhibi’an, cokop èapèt sareng padhâ pangkat.
Conto :
2 = 45 = 170 =

1936 = 2010 =


2. Manabi è tolès è kabidhân (dâ’-adâ’) okara, kodhu èapèt sareng padhâ ”dhek – adhek ” sareng padhâ ” pangkat ”
Conto :


( 5 èkorangè saponapa )



(30 biggi’ ajâmma sè èobu)

3. Manabi ètolès ètengngaanna okara, kodhu è apèt sareng padhâ pangkat.
Conto :



(coma ngobu 19 pasang sapè)




( bâtessa 40 deppa)
4. Manabi ètolès è pongkasanna (akhèr) okara, èapèt sareng padhâ ”pangkat sareng padhâ ”longsè” .

Conto :

(bâdâna coma 87 )















































”Pa” cerrek sareng ”Nga” lelet


1. Pa cerrek mènangka ghântèna ( Ra pepet ) asowara ”re”

2. Nga lelet mènangka ghântèna ( La pepet ) asowara ”le”

3 asowara ” re ” sareng ” le ” manabi ètoro’è sareng konsonan,

Conto oca’ :
Rekka’ =

Lesso =

(amarghâ / e / pepet tamaso’ dâ’ vokal buwi (ta’ aghândhu’ sowara).

4. Bisa dhâddhi pasangan, akadhi conto :

kolat rettè =





abâk rebbhâng =




5. ta’ kèngèng èpadhâddhi pasangan, amarghâ nyebbâl dâri atoran èjhâân Carakan Madhurâ sè ta’ kèngèng atompang tèndi, tapè kodhu abâli ka bujut asalla, èngghi

panèka

conto : abâk lesso ètolès =


bânnè ètolès =





sajân lempo =




dhujân lemmper =


Oca’ sè èrèngkes.
Kalaban badana logat sareng dialèk neng è bhasa Madhura è bhan-sabbhan kennengngan bhidha , mèla sakadhâng sèttong oca’ èkoca’aghi kalabân èrèngkes, otamana dialèk Mekkasân ka bârâ’ kantos Bhângkalan.
Conto :

dhâddhi (klarè)



dhâddhi (krato’)



dhâddhi (klambhi)



ètolès (kwacè)


ètolès (kyaè)